Umowa zlecenie to jedna z najpopularniejszych form współpracy w Polsce, łącząca elastyczność działania z jasno określonymi obowiązkami stron. Zatrudniając się na podstawie zlecenia, warto znać swoje prawa oraz zakres ochrony prawnej, by móc w pełni korzystać ze świadczeń wynikających z zawartej umowy. Poniższy tekst prezentuje kluczowe zagadnienia związane z uprawnieniami zleceniobiorcy w świetle przepisów Kodeksu cywilnego i przepisów szczególnych.
Zawarcie i forma umowy zlecenie
Podstawą każdej współpracy jest umowa zlecenie, regulowana przepisami Kodeksu cywilnego (art. 734–751). Stronami umowy są zleceniodawca i zleceniobiorca. Umowa może być zawarta w formie pisemnej, ustnej, a nawet przez czynności konkludentne, choć dla celów dowodowych zaleca się postaci pisemnej. W dokumencie warto określić:
- rodzaj i zakres obowiązków,
- termin wykonania zlecenia,
- wysokość i sposób wypłaty wynagrodzenia,
- zasady odpowiedzialności za nienależyte wykonanie zlecenia.
Dzięki elastycznemu charakterowi umowy możliwe jest dopasowanie jej zapisów do specyfiki wykonywanych prac, jednak podstawowe prawa zleceniobiorcy pozostają uniwersalne i nie mogą zostać ograniczone w sposób sprzeczny z prawem.
Obowiązki i uprawnienia zleceniobiorcy
Przepisy Kodeksu cywilnego
Zgodnie z art. 735 Kodeksu cywilnego zleceniobiorca zobowiązuje się do wykonania określonej czynności prawnej lub faktycznej na rzecz zleceniodawcy. Wykonanie to powinno być zgodne ze zleceniem, rzetelne i terminowe. Jeśli umowa nie przewiduje inaczej, zleceniobiorca może korzystać z pomocy osób trzecich, ale przyjmuje wówczas za nie pełną odpowiedzialność.
- dbać o staranne wykonanie zlecenia,
- informować zleceniodawcę o postępie prac,
- zwrot kosztów poniesionych w związku z wykonaniem zlecenia (jeśli umowa przewiduje taką możliwość),
- zachować poufność, jeśli umowa zawiera klauzulę o nieujawnianiu informacji.
Wynagrodzenie i rozliczenia
Wynagrodzenie za zlecenie może być ustalone jako ryczałtowe, godzinowe lub prowizyjne. W braku określonych zasad przyjmuje się, że zleceniobiorca ma prawo do wynagrodzenia odpowiadającego zwyczajowo przyjętej stawce za podobne usługi. Termin płatności wynagrodzenia to standardowo 14 dni od dnia otrzymania prawidłowo wystawionego rachunku lub faktury.
- rachunek jest podstawą wypłaty; warto precyzować obowiązkowe elementy rachunku w umowie,
- możliwość żądania zaliczki, jeśli charakter zlecenia uzasadnia podjęcie prac na koszt zleceniodawcy,
- kara umowna za zwłokę w zapłacie (może być ustalona procentowo lub kwotowo).
Ochrona prawna i obowiązkowe ubezpieczenia
Ochrona przed nieuczciwymi praktykami
W praktyce zleceniobiorcy często napotykają na opóźnienia w płatnościach lub jednostronne zmiany warunków umowy. Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz Kodeks cywilny chronią wykonawcę przed:
- jednostronnym obniżeniem wynagrodzenia,
- bezpodstawnym uzależnianiem wypłaty od wykonania dodatkowych wymagań,
- nieuzasadnionym przedłużaniem terminu zapłaty.
Zleceniobiorca może dochodzić roszczeń przed sądem cywilnym lub na drodze polubownej, np. w postępowaniu mediacyjnym.
Obowiązkowe składki i ubezpieczenia
Zleceniobiorca może zostać objęty ubezpieczeniem społecznym i zdrowotnym, jednak w praktyce zależy to od kilku czynników:
- rodzaju innych tytułów do ubezpieczeń,
- zgłoszenia przez zleceniodawcę do ZUS,
- sumy przychodów osiąganych w danym miesiącu.
W większości przypadków zleceniobiorca odprowadza składkę na ubezpieczenie zdrowotne oraz składkę emerytalno-rentową, co zapewnia mu prawo do świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych, takich jak zasiłek chorobowy czy prawo do leczenia na NFZ.
Rozwiązanie i odstąpienie od umowy
Odstąpienie i wypowiedzenie
Każda ze stron może wypowiedzieć umowę zlecenie, jeśli termin wypowiedzenia został określony w umowie. W braku zapisu przyjmuje się, że umowa jest zawarta na czas określony i ustaje z dniem wykonania zlecenia lub upływem terminu. Zleceniobiorca może również skorzystać z prawa do odstąpienie od umowy w przypadkach przewidzianych przepisami Kodeksu cywilnego (np. w przypadku skrajnego naruszenia umowy przez zleceniodawcę).
- wypowiedzenie z zachowaniem terminu umownego,
- odstąpienie w razie braku płatności zaliczki lub wadliwego rozliczenia kosztów,
- roszczenie o zwrot kosztów poniesionych na wykonanie części zlecenia.
Prawidłowe rozwiązanie umowy zapobiega przyszłym sporom i pozwala zleceniobiorcy zachować dobre relacje biznesowe.
