Rozwód to moment przełomowy, który otwiera przed byłymi małżonkami nowe wyzwania i konieczność uporządkowania spraw zarówno osobistych, jak i majątkowych. Znajomość praw po rozwodzie pozwala skutecznie chronić własne interesy oraz wywiązać się z nałożonych przez sąd obowiązków. Poniżej przedstawiamy kompleksowy przegląd najważniejszych zagadnień, z którymi boryka się osoba po orzeczeniu rozwodu.
Sytuacja prawna małżonka po rozwodzie
Ustanie wspólności majątkowej
Z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia o rozwodzie automatycznie ustaje wspólność majątkowa pomiędzy byłymi małżonkami. Oznacza to, że każdy z nich nabywa prawo do samodzielnego zarządzania swoim majątkiem oraz do zbywania i obciążania go według własnego uznania. W praktyce konieczne bywają dodatkowe czynności prawne, np. zgłoszenie działu majątku wspólnego do sądu lub zawarcie umowy działowej przed notariuszem.
Status cywilny i uprawnienia osobiste
Po rozwodzie osoba odzyskuje stan wolny. Umożliwia to zawarcie nowego małżeństwa oraz podejmowanie decyzji w pełni przez siebie, zwłaszcza w sprawach cywilnych. Od tej chwili każdy z byłych małżonków reprezentuje wyłącznie własne interesy i nie ponosi odpowiedzialności za czynności drugiej strony, chyba że przepisy stanowią inaczej (np. wspólne zobowiązania kredytowe zaciągnięte przed rozwodem).
Alimenty i wsparcie finansowe
Obowiązek alimentacyjny między byłymi małżonkami
Prawo rodzinne przewiduje możliwość dochodzenia alimentów także po ustaniu małżeństwa. Obowiązek alimentacyjny może wystąpić wtedy, gdy jedna ze stron nie jest w stanie samodzielnie zabezpieczyć swoich usprawiedliwionych potrzeb, a druga jest w stanie im sprostać. Dochodzenie alimentów odbywa się przed sądem rodzinnym na podstawie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Warunki przyznania alimentów
- Usprawiedliwione potrzeby uprawnionego – dotyczą wydatków na mieszkanie, wyżywienie, lekarstwa, a w razie konieczności – na rehabilitację.
- Możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego – sąd porównuje sytuację majątkową obu stron.
- Okoliczności rozkładu pożycia – chociaż nie decydują o przyznaniu alimentów, mogą wpłynąć na ocenę wzajemnych relacji podczas całego procesu.
Decyzja sądu może przewidywać alimenty czasowe, okresowe lub wypłacane jednorazowo. W praktyce najczęściej orzeka się alimenty okresowe, wypłacane co miesiąc.
Podział majątku wspólnego
Zasady podziału ustawowego
Po ustaniu wspólności majątkowej była pary pozostaje jeszcze kwestia podziału majątku wspólnego. Jeśli nie zawarto wcześniej umowy, sąd dokonuje działu majątku na podstawie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz Kodeksu cywilnego. W czasie podziału uwzględnia się wartość majątku, wkłady własne małżonków, a także zobowiązania istniejące w chwili ustania wspólności.
Umowa o podziale majątku
Byli małżonkowie mogą także zawrzeć umowę o podziale majątku wspólnego przed notariuszem. Taki dokument ma skutki równoważne prawomocnemu orzeczeniu sądu i pozwala na szybsze i tańsze rozstrzygnięcie. W umowie strony mogą przyjąć sposób podziału odmienny od tego przewidzianego w kodeksie, o ile nie narusza on praw osób trzecich ani nie jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.
Inne uprawnienia i obowiązki
Władza rodzicielska i kontakty z dziećmi
Orzeczenie rozwodu nie wpływa na władzę rodzicielską nad dziećmi. Jeśli oboje rodzice mieli ją wcześniej, pozostaje ona bez zmian, chyba że sąd postanowi inaczej. Po rozwodzie może dojść do rozdzielenia miejsca zamieszkania dzieci i ustalenia zasad kontaktów, które mogą obejmować wizyty, telefony czy wyjazdy. Sąd przy orzekaniu kieruje się dobrem dziecka.
Prawo do zachowku
Były małżonek ma również interes w sprawach spadkowych. W przypadku śmierci byłego małżonka uprawnionego zachowku mogą dotyczyć dzieci lub rodziców, a były małżonek sam w zasadzie nie jest uprawniony do zachowku, chyba że jednocześnie wchodzi w rolę spadkobiercy ustawowego z innych tytułów. Ważne jest jednak, aby na etapie planowania dziedziczenia uwzględnić wszelkie roszczenia, które mogą powstać w przyszłości.
Ubezpieczenia i emerytura
Rozwiązanie małżeństwa może wpłynąć na prawa do ubezpieczeń zdrowotnych i emerytalnych. Były małżonek traci prawo do wspólnego ubezpieczenia zdrowotnego przy rejestracji w NFZ na podstawie służbowej polisy partnera. W kwestii emerytalnej nie następuje automatyczne dzielenie składek, jednak w razie rozwodu można dochodzić roszczeń z tytułu wyrównania świadczeń, o ile do wspólnej aktywności zawodowej obu małżonków dochodziło w trakcie trwania małżeństwa.
Odpowiedzialność za zobowiązania
Były małżonek nadal może odpowiadać za zobowiązania zaciągnięte wspólnie w trakcie małżeństwa, jeżeli nie doszło do ich rozliczenia. Dotyczy to przede wszystkim kredytów hipotecznych lub pożyczek – bank czy inna instytucja finansowa nadal może żądać spłaty zarówno od jednego, jak i od drugiego z byłych małżonków.
